Zapalenie przewodu pokarmowego

Zapalenie przewodu pokarmowego ryb powstaje w wyniku długotrwałego podawania rybom jedynie skoncentrowanej karmy suchej, bądź w wyniku jednostajnego żywienia.

Do zapalenia przewodu pokarmowego ryb może doprowadzić na przykład karmienie ryb wazonkowcami lub larwami owadów rodzaju Chironomus. Oczywiście jest to bardzo wartościowy składnik pokarmu wszystkich ryb, jednak musi on być podawany z umiarem. Ciągłe podawanie tego samego pokarmu jest rybom bardzo szkodliwe. Niektórzy hodowcy uważają, iż larwy Chironomus mogą uszkadzać ścianę przewodu pokarmowego ryb, przez swój aparat gębowy. Jednak nie to jest główną przyczyną stanów zapalnych żołądka i jelit. Wpływ na to ma głównie zbyt treściwa karma. Zbyt treściwa – to znaczy taka, w której zawiera się zbyt dużo białka, przy jednoczesnym braku niestrawnych składników balastowych, którym jest np. hityna. Z powodu braku odpowiedniego pokarmu roślinnego ryby roślinożerne mogą zaczęć pobierać duże ilości pokarmu zwierzęcego. Właśnie przez takie sytuacje, którą są zupełnie niezgodne z ich fizjologią, dochodzi do zapalenia przewodu pokarmowego. Podobne do tych objawy zapalenia przewodu pokarmowego mogą powstać u ryb mięsożernych lub wszystkożernych, często po zbyt nagłej zmianie pokarmu suchego na pokarm wilgotny. Do zapalenia przewodu pokarmowego dochodzi również w momencie, gdy ryby są karmione zwierzętami z innych (zanieczyszczonych) zbiorników. Zbiorniki naturalne często są zanieczyszczone substancjami trującymi, które pochodzą ze ścieków przemysłowych. Zagrożenie dla zdrowia naszych ryb stanowią przede wszystkim metale ciężkie oraz wszelkie środki ochrony roślin. Szczególne niebezpieczeństwo zatrucia pojawia się w przypadku zwierząt, które są pozyskiwane z osadów mułowych zbiorników wodnych. Warto zaznaczyć, iż nie ma konkretnego gatunku ryb, które są szczególnie podatne na ten rodzaj choroby. Do zapalenia przewodu pokarmowego może dojść u ryb różnych gatunków. Niektóre substancje chemiczne są zdolne do kumulacji w tkankach zwierząt, które stanowią pokarm ryb. Jeśli zwierzęta te są suszone, prowadzi do to do zwiększenia w karmie koncentracji wszelkich szkodliwych substancji. Jednak nie zawsze spożycie przez rybę pokarmu zatrutego wywołuje chorobę. Substancje chemiczne stopniowo kumulują się w tkankach ryb i dopiero po przekroczeniu pewnego progu powodują one ogólne zatrucie. Podrażnienia śluzówki przewodu pokarmowego, które powstaje w wyniku niewłaściwego składu karmy lub zawartości w niej substancji toksycznych, jest usposobione do wtórnych infekcji warunkowo chorobotwórczych bakterii, pogłębiających istniejące już zmiany chorobowe. Objawy związane z zapaleniem przewodu pokarmowego to:

  • Obrzęk przedniej 1/3 części ciała,
  • Wydalanie niestrawionych resztek karmy, ciągnących się w postaci pasemek,
  • Zblednięcie ( wypłowienie barw), bądź też nienaturalne pociemnienie skóry,
  • Przekrwienie tkanek w okolicy odbytu,
  • Wydobywanie się krwistego kału zawierającego duże ilości śluzu z otworu odbytowego.

 

Stan zapalny przewodu pokarmowego charakteryzuje się głównie obrzękiem śluzówki, a także obecnością licznych wybroczyn. W przypadku wystąpienia pokarmowego zatrucia ryb substancjami toksycznymi , zapaleniu przewodu pokarmowego często towarzyszy obrzęk narządów miąższowych, a nawet wysięk w jamie ciała.

Wstępne rozpoznanie choroby możemy przeprowadzić w sposób bardzo prosty. Chodzi głównie o przeanalizowanie rodzaju stosowanej karmy, objawów klinicznych oraz zmian anatomopatologicznych, które występują w przewodzie pokarmowym. Ostateczne rozpoznanie jest już trochę bardziej skomplikowane i wymagające od nas wysiłku. Opiera się ono na stwierdzeniu zmian zapalnych na podstawie badań histologicznych. Preparaty histologiczne powinny być przyrządzone bezpośrednio po uśmierceniu ryby. Musimy pamiętać, iż po śmierci ryby w śluzówce przewodu pokarmowego zachodzą bardzo szybkie procesy autolizy. Autoliza- jest to rozkład tkanek pod wpływem enzymów organizmu.  Procesy autolizy są w stanie skutecznie uniemożliwić właściwe rozpoznanie choroby. Procesy te często powodują zaczerwienienie śluzówki, które często mylnie interpretowane jest jako wynik procesu zapalnego. Zdrowa śluzówka jelita jest biaława bądź bladoróżowa, natomiast właśnie w stanie zapalnym nabiera ona jaskrawoczerwonego zabarwienia. Dzieje się tak w skutek rozszerzenia i uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych.

Jeśli chcemy zapobiec chorobie powinniśmy pamiętać, iż karma musi być w miarę naszych możliwości urozmaicona. Ustalając skład karmy uwzględnijmy w niej białka, węglowodany oraz tłuszcze, koniecznie w proporcjach odpowiednich dla danej grupy ryb. Jednocześnie powinniśmy zachować odpowiedni stosunek strawnych i niestrawnych części karmy. Przed wszystkim nie możemy karmić ryb zooplanktonem, a tym bardziej zwierzętami dennymi, które pochodzą ze zbiorników silnie zanieczyszczonych substancjami toksycznymi. Jeśli chodzi o pokarm naturalny, którego pochodzenie nie jest nam znane, powinniśmy wypróbować go przez kilka tygodni na mało wartościowym młodym narybku przetrzymywanym w oddzielnym zbiorniku. Leczenie zapalenia przewodu pokarmowego nie należy do nazbyt skomplikowanych. Zalecana jest około ośmiodniowa głodówka ryb, jednak w zależności od stopnia zachorowania może ona być stosunkowo krótsza (minimum cztery dni), bądź też dłuższa (maksymalnie dziesięć dni). Po tym okresie powinniśmy podawać naszym rybom niewielkie ilości karmy, najlepiej żywej. Dawkę pokarmową należy stopniowo zwiększać.

Dodatkowo w następstwie podawania rybom zbyt dużej ilości źle przechowywanej, suchej karmy może dojść do zaparć, którym zwykle towarzyszą groźne dla ryb skutki. Objawem takowych zaparć jest zatrzymanie treści pokarmowej lub wydalanie ciągnących się z odbytu nitkowatych odchodów. Fermentacja karmy zalegającej przewód pokarmowy może spowodować nawet upośledzenie funkcji pęcherza pławnego, w wyniku czego powodowane są zaburzenia w utrzymywaniu przez rybę równowagi. W przypadku wystąpienia u ryb zaparcia należy podawać im karmę naturalną, taką jak żywe zwierzęta wodne, przy równoczesnym utrzymywaniu w akwarium temperatury, która jest optymalna dla ryb.